بررسی معنایی و فونتیکی سه واژه ی (ثَبات،ثُبات،ثِبات)درواژگان نگاری

     امروزه هرشبکه ای از تلویزیون که نگاه می کنیم وهرگاه که پیچ رادیو را می پیچانیم؛ متوجّه خواهیم شد که اکثر گویندگان ، دبیران خبــر،گزارش گران و مجــریان این رسانه ها ، در اجرای برنامه هــایشان ، در بیان واژه ی پرکاربرد ثَبات sabat دچار اشتباه و لغزش تلفّظی هستند. باید دانست که در مبحث واژگان نگاری واژه ی ثَبات با فونتیک sabat ازریشه ی عربی،مصدر لازم محسوب مــی شود.این واژه در اغلب لغت نامه ها بــا معانــی زیر به کار رفته است.1- برجــای ماندن،قرارگرفتن2- دوام یـافتن،پایــدارماندن3- پابرجایی،استقرار،ثبــوت(درمعنای اسم مصدر)  4- پایداری،استواری البته با مراجعه به واژه نامه های معتبرمشاهده خواهیم کرد که این واژه کاربردهای دیگری نیز ازقبیل ثَبات خــواهش،پایــداری اراده و عــزم،ثبات عــزمی،ثبات عــزم،راسخ عــزمی،ثابت عــزمی،ثبات قدم،استقامت و پایداری، دارد.(دکتر محمد معین – 1186)

     امّا متأسّفانه همان گونه که در ابتدا اشاره شد اغلب گویندگان ، دبیران خبر،گزارش گران و مجریان برنامه های رادیویی و تلویزیونی واژه ی ثُبات sobat را به جای واژه ی ثَبات sabat به کار می برند و شاید این نوع کاربرد در جامعه ی زبانی حالت عادّی به خود گرفته باشد و به اصطلاح ،مصطلح شده است.این در حالی است که واژه ی ثُبات sobat ازریشه ی عربی که اسم محسوب شده و بیشتر در علم پزشکی کاربرد داردو در اصطلاح پزشکی دردی است که آدمی را از حرکت باز می دارد. (دکتر محمد معین – 1186)هم چنین در واژه نامه ی «غیاث الغات» واژه ی ثَبات به فتح اوّل به معنی قرار و قیام آمده است.(غیاث الدّین محمّد بن شرف الدّین رامپوری- 238)

     واژه ی ثَبات sabat در فرهنگ فارسی دکتر حسن عمید به معانی برقراربودن،قرارگرفتن،استوارگشتن،دوام یافتن،پایداربودن،قرار،قیام،پایداری،استواری،ثبات قدم،پایداری،پابرجابودن درامری به کار رفته است و با مراجعه به مَدخل واژه ی ثُبات sobatمی بینیم که این واژه به معنی درد عاجزکننده از حرکت و دردی که انسان را از حرکت بازدارد؛ به کار رفته است. (دکتر حسن عمید- 656)

     مرحوم علّامه علی اکبر دهخدا در فرهنگ معتبرخود ، واژه ی ثُبات  sobatبه معنی دردی که آدمی را از حرکت بازدارد؛داءِثُبات؛دردی عاجزگرداننده به کار برده برده است.( نرم افزار دهخدا ذیل واژه ی ثُبات sobat)ودر مدخل واژه ی ثَبات sabat آمده است که:ثَبات با فتح اوّل ازریشه ی عربی،مصدر واسم مصدربه معانی قرار،استوار، برجای ماندن،قرارگرفتن،ثبوت،پایداری،استواری،پابرجایی،پافشاری،ایستادن،سکون،وکاربردهای این در ترکیباتی از قبیل:ثَبات حزم،ثَبات خواهش،ثَبات رای،ثَبات عزم ، ثبات ورزیدن،به کار رفته است که ما در این جا از ذکر مصادیق و نمونه هایی از کاربرد  این واژه درآثار و متون ادبی گذشته خودداری می کنیم.( نرم افزار دهخدا ذیل واژه ی ثَبات sabat)

     بنابراین لازم است که گویندگان توجّه داشته باشند که واژه ی ثُبات sobatرا به جای ثَبات sabat به کار نبرند _هر چند که امروزه کاربرد آن به غلط متداول و رایج شده است._ برای نمونه باید بگوییم که خوشبختانه سرزمین ایران اسلامی از ثَبات بسیار خوبی برخوردار است و نگوییم که « درکشورهایی چون عراق و افغانستان به خاطر جنگ وحضورنیروهای نظامی بیگانه ثُبات وجود ندارد.زیرا همان طور که گفته شد ثُبات به معنی درد عاجزکننده از حرکت و دردی که انسان را از حرکت بازدارد؛ به کار رفته است.ضمناً واژه ثِبات با کسر اوّل از ریشه ی عربی و اسم به معنی بند بُرقع(بند نقاب وروبند)،تسمه و مانند آن،که با آن پالان را بندند، دوالی که پالان را با آن استوار کنند.( نرم افزار دهخدا ذیل واژه ی ثِبات با کسر اوّل)پس به جاست که این سه واژه را با توجّه به معانی آنها درست به کار ببریم تا دچار لغزش و خطای زبانی نشویم.

 غلامرضا      هاتفی اردکانی کارشناس ارشد زبان و ادبیّات فارسی